Գոշավանք

Գոշավանք-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Գոշավանքը Տավուշի մարզի կարևոր վանական համալիրներից է։ Այն գտնվում է Գոշ գյուղում՝ Դիլիջանի մոտ, և հայտնի է Մխիթար Գոշի անունով, 12-13-րդ դարերի ճարտարապետությամբ, նրբակերտ խաչքարերով, անտառապատ լեռներով ու մշակութային հարուստ պատմությամբ։ Գոշավանքը ձևավորվել է 12-13-րդ դարերում։ Այն սկզբում հայտնի էր որպես Նոր Գետիկ և կապված է Մխիթար Գոշի՝ միջնադարյան իրավագետի, մտածողի և հոգևոր գործչի անվան հետ։ Հին Գետիկի ավերումից հետո նոր վանական կենտրոնը դարձավ կրթության և հոգևոր կյանքի կարևոր վայր։ Համալիրում առանձնանում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, գավիթը, մատուռները, զանգակատունը և խաչքարերը։ Գոշավանքի ամենահայտնի արժեքներից է նրբահյուս խաչքարը, որը համարվում է հայկական քարարվեստի բարձրակարգ օրինակներից։ Գոշ գյուղի լեռնային ու կանաչ միջավայրը վանքին տալիս է հանգիստ, անտառային և միաժամանակ մտավոր մթնոլորտ։ Դիլիջանի բնության հետ միացած՝ Գոշավանքը դառնում է հիանալի կանգառ թե պատմական, թե բնության սիրահարների համար։ Այցը կարելի է համադրել Դիլիջանի, Պարզ լճի, Գոշ լճի և Տավուշի անտառային երթուղիների հետ։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։