Հովհաննավանք

Հովհաննավանք-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Հովհաննավանքը Արագածոտնի մարզի ամենատպավորիչ վանական համալիրներից է։ Այն կանգնած է Օհանավան գյուղում՝ Քասախի կիրճի եզրին, և հայտնի է Սուրբ Կարապետ եկեղեցով, միջնադարյան քարագործությամբ, խաչքարերով ու լայն բացվող կիրճային տեսարաններով։ Հովհաննավանքի վաղ շերտերը կապվում են հայկական քրիստոնեության սկզբնական ավանդությունների հետ, իսկ գլխավոր Սուրբ Կարապետ եկեղեցին կառուցվել է 13-րդ դարի սկզբին՝ 1216-1221 թվականներին։ Միջնադարում վանքը ունեցել է հոգևոր և կրթական նշանակություն։ Համալիրում առանձնանում են գլխավոր եկեղեցին, գավիթը, խաչքարերը, արձանագրությունները և կիրճին նայող քարե պատերը։ Գմբեթը, մուտքային քանդակները և տուֆի երանգները ցուցադրում են հայկական եկեղեցաշինության զարգացած ձեռագիրը։ Վանքի ամենահիշվող կողմերից մեկը նրա դիրքն է Քասախի խոր կիրճի եզրին․ այստեղ ճարտարապետությունը և բնությունը միաձուլվում են, իսկ բաց տեսարանը այցը դարձնում է շատ տպավորիչ։ Հովհաննավանքը հաճախ այցելում են Սաղմոսավանքի, Հայոց այբուբենի հուշարձանի, Ամբերդի և Արագածոտնի այլ տեսարժան վայրերի հետ միասին։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։