Ախթալայի վանք

Ախթալայի վանք-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Ախթալայի վանքը Լոռու մարզի առանձնահատուկ պատմական վայրերից է։ Այն հայտնի է իր ամրացված պատերով, լեռնային դիրքով և հատկապես միջնադարյան որմնանկարներով, որոնք հայկական եկեղեցական արվեստի հազվագյուտ ու արժեքավոր նմուշներից են։ Ախթալայի վանական համալիրը կարևոր տեղ ունի Հայաստանի հյուսիսային միջնադարյան պատմության մեջ։ Այն կապված է թե՛ հոգևոր կյանքի, թե՛ պաշտպանական կառուցվածքի հետ, քանի որ վանքը շրջապատված է ամրացված պատերով և գտնվում է բարձրադիր տեղանքում։ Ախթալայի գլխավոր առանձնահատկությունը եկեղեցու ներսի որմնանկարներն են։ Դրանք միջնադարյան կրոնական նկարչության շատ արժեքավոր օրինակներ են և առանձնացնում են Ախթալան Հայաստանի շատ այլ քարաշեն վանքերից։ Քարե պատերը, բերդային տեսքը և ներսի գունավոր պատկերները միասին ստեղծում են ուժեղ հակադրություն։ Վանքը գտնվում է Լոռու կանաչ ու լեռնային միջավայրում, որտեղ ճանապարհը, ձորերը և հին բնակավայրերի հետքերը այցը դարձնում են հարուստ ու բազմաշերտ։ Այստեղ բնությունը ավելի հյուսիսային է՝ խոնավ, կանաչ և երբեմն մշուշոտ։ Այցը կարելի է համադրել Հաղպատի, Սանահինի, Ալավերդու և Լոռու այլ պատմական վայրերի հետ։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։