بررسی قرارداد آوسبیلدونگ آلمان قبل از امضا؛ حقوق، ساعات کار و فسخ ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷

قبل از امضای قرارداد آوسبیلدونگ آلمان (Ausbildungsvertrag)، فقط به عنوان شغلی و رقم حقوق سال اول نگاه نکنید. نام و مجوز آموزشی کارفرما، برنامه آموزش، محل شرکت و مدرسه حرفه‌ای، حقوق هر سال، زمان کار و مدرسه، مرخصی، دوره آزمایشی و شرایط فسخ باید روشن باشند. برای متقاضی خارج از آلمان یک بررسی دیگر هم ضروری است: قراردادی که حداقل حقوق قانونی را رعایت می‌کند، الزاماً تمکن لازم برای ویزای آوسبیلدونگ را تأمین نمی‌کند. این راهنما بر پایه مقررات رسمی آلمان تا ۶ نوامبر ۲۰۲۶ تهیه شده و درباره آوسبیلدونگ دوگانه شرکتی، در کنار تفاوت‌های پرستاری، کاربرد دارد.

قرارداد آوسبیلدونگ باید چه اطلاعاتی داشته باشد؟

بر اساس ماده ۱۱ قانون آموزش حرفه‌ای آلمان (BBiG)، کارفرما باید مفاد اصلی قرارداد را بدون تأخیر و حداکثر پیش از شروع دوره در قالب متنی قابل نگهداری ارائه کند. از ۲۰۲۴ امکان تنظیم الکترونیکی با تأیید دریافت نیز وجود دارد؛ بنابراین نبود امضای دستی همیشه به معنی نامعتبر بودن قرارداد نیست، اما یک فایل بدون نام واقعی شرکت و تأیید دریافت نیز سند کافی برای اعتماد نیست.

ده کنترل ضروری که پیش از پذیرش پیشنهاد باید انجام دهید

بخش قرارداد	اطلاعات لازم	اگر ناقص بود چه بپرسیم؟
طرفین قرارداد	نام حقوقی و نشانی شرکت و مشخصات درست شما	طرف واقعی قرارداد کدام شخصیت حقوقی است؟
عنوان و هدف آموزش	نام رسمی حرفه شناخته‌شده، هدف و برنامه زمانی و محتوایی آموزش (Ausbildungsplan)	این عنوان در کدام مقررات آموزش حرفه‌ای ثبت شده است؟
شروع و مدت	تاریخ دقیق آغاز، پایان یا مدت برنامه و هر توافق کاهش/تمدید مدت	مدت با برنامه رسمی این حرفه سازگار است؟
محل آموزش	نشانی محل کار، دوره‌های خارج شرکت و محل مدرسه حرفه‌ای (Berufsschule)	زمان و هزینه رفت‌وآمد به هر محل با چه کسی است؟
ساعت آموزش	مدت منظم آموزش روزانه و ترتیب حضور شرکت و مدرسه	روزهای کلاس و شیفت چگونه محاسبه می‌شوند؟
دوره آزمایشی	مدت Probezeit و تاریخ شروع آن	آیا برای آموزش مشمول BBiG بین یک تا چهار ماه است؟
حقوق	مبلغ brutto هر سال، تاریخ پرداخت و اجزای احتمالی نقدی یا غیرنقدی	حقوق سال دوم و سوم کجا درج شده است؟
اضافه‌کاری	پرداخت جداگانه یا جبران با مرخصی معادل	چه کسی ساعات اضافی را ثبت و تأیید می‌کند؟
مرخصی	تعداد روزهای سالانه و تعریف Arbeitstage یا Werktage	تعداد روز بر پایه هفته پنج‌روزه است یا شش‌روزه؟
فسخ و مقررات جمعی	قواعد پایان همکاری، توافق‌های صنفی یا شرکت و نحوه ثبت گزارش آموزشی	کدام Tarifvertrag، اگر وجود دارد، بر این قرارداد اعمال می‌شود؟

برای تطبیق با نمونه قابل‌اتکا، از الگوی رسمی اتحادیه اتاق‌های صنعت و بازرگانی آلمان (DIHK) استفاده کنید. الگو به‌تنهایی صحت شرکت صادرکننده یا امکان صدور ویزا را اثبات نمی‌کند.

حداقل حقوق آوسبیلدونگ در ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ چقدر است؟

برای دوره‌های دوگانه مشمول BBiG یا قانون مشاغل فنی‌حرفه‌ای (HwO)، حداقل دستمزد آموزشی بر اساس سال شروع قرارداد تعیین می‌شود؛ نباید نرخ مخصوص شروع ۲۰۲۷ را روی دوره‌ای که در ۲۰۲۶ آغاز شده اعمال کنید. تمام اعداد زیر ناخالص ماهانه (brutto) هستند، نه مبلغی که به حساب بانکی واریز می‌شود.

حداقل حقوق ناخالص ماهانه برای شروع آوسبیلدونگ در دو سال متفاوت

سال آموزش	شروع دوره در ۲۰۲۶	شروع دوره در ۲۰۲۷
سال اول	۷۲۴ یورو	۷۶۴ یورو
سال دوم	۸۵۴ یورو	۹۰۲ یورو
سال سوم	۹۷۷ یورو	۱٬۰۳۱ یورو
سال چهارم، در دوره‌های چهار‌ساله	۱٬۰۱۴ یورو	۱٬۰۷۰ یورو

منابع: اعلامیه رسمی ۲۰۲۶ و اعلامیه رسمی ۲۰۲۷؛ مؤسسه فدرال آموزش حرفه‌ای (BIBB) نیز این ارقام را توضیح می‌دهد.

استثناها: در قراردادهای مشمول توافق‌نامه جمعی معتبر (Tarifvertrag) ممکن است قواعد متفاوتی اعمال شود؛ حتی پرداخت کمتر از کف عمومی در موارد قانونی خاص امکان دارد. از سوی دیگر، برای شرکت‌های غیرمشمول توافق صنفی، کف عمومی کافی نیست اگر حقوق نسبت به توافق صنفی مرجعِ صنعت و منطقه به‌شکل غیرمجاز پایین باشد. دوره‌های مدرسه‌محور، آموزش پاره‌وقت و به‌ویژه پرستاری حرفه‌ای تابع مقررات خاص خود هستند؛ ارقام جدول را به همه رشته‌ها تعمیم ندهید.

مثال: اگر شروع دوره دوگانه شما سپتامبر ۲۰۲۷ باشد، مبلغ ۷۵۰ یورو ناخالص در سال اول زیر کف عمومی ۷۶۴ یورو است؛ اما حتی مبلغ ۸۰۰ یورو نیز بدون بررسی مقررات صنفی و شرایط ویزا، به معنای معتبر بودن کل قرارداد نیست. حقوق سال‌های بعد باید حداقل طبق قواعد قابل‌اعمال افزایش یابد.

حقوق قانونی با شرط تمکن ویزا تفاوت دارد

در راهنمای رسمی دولت آلمان برای ویزای آموزش حرفه‌ای طبق ماده ۱۶a، برای سال ۲۰۲۶ اگر حقوق آوسبیلدونگ شرکتی حداقل ۱٬۰۴۸ یورو ناخالص یا ۸۲۲ یورو خالص در ماه باشد، تأمین معاش معمولاً کافی در نظر گرفته می‌شود. اگر حقوق کمتر باشد، متقاضی ممکن است نیاز داشته باشد کسری را با حساب مسدودشده یا تعهدنامه مالی معتبر جبران کند. برای دوره‌های مدرسه‌محور، معیار ۲۰۲۶ معادل ۹۵۹ یورو خالص در ماه اعلام شده است.

تفاوت «درست بودن حقوق قرارداد» و «کافی بودن برای ویزا» در یک مثال ۲۰۲۶

قرارداد فرضی با شروع ۲۰۲۶	بررسی حقوق BBiG	بررسی تمکن ویزا
سال اول: ۹۰۰ یورو ناخالص	از کف عمومی سال اول ۷۲۴ یورو بیشتر است؛ باید قواعد صنفی را نیز بررسی کرد	از آستانه ناخالص ۱٬۰۴۸ یورو کمتر است؛ صرف این قرارداد برای نتیجه‌گیری درباره تأمین معاش کافی نیست. مبلغ خالص و منابع جبرانی نیز بررسی می‌شوند.
سال اول: ۱٬۱۰۰ یورو ناخالص	از کف عمومی بالاتر است؛ کنترل مقررات صنفی همچنان لازم است	از آستانه ناخالص اعلام‌شده برای ۲۰۲۶ بالاتر است؛ سایر الزامات ویزا و پذیرش قرارداد همچنان برقرارند

در سال ۲۰۲۷ حداقل حقوق آموزشی جدید منتشر شده، اما مبلغ تمکن ویزای ۲۰۲۷ را نباید از اعداد ۲۰۲۶ نتیجه گرفت؛ قبل از ارسال پرونده، نسخه جاری راهنمای ویزا و چک‌لیست سفارت خود را کنترل کنید. سطح آلمانی B1 برای ویزای آوسبیلدونگ معمولاً مطرح است، مگر اینکه مؤسسه مهارت زبان را قبلاً ارزیابی کرده یا دوره آمادگی مرتبط در چارچوب قانونی وجود داشته باشد؛ در رشته‌هایی مانند پرستاری ممکن است B2 لازم شود. برای تفاوت رشته‌های درمانی به راهنمای آوسبیلدونگ پرستاری برای ایرانیان رجوع کنید.

ساعت کار، مدرسه، اضافه‌کاری و مرخصی را چگونه بررسی کنیم؟

برای بزرگسالان، ماده ۳ قانون ساعات کار (ArbZG) معمولاً حداکثر هشت ساعت کار در روز کاری را مقرر می‌کند؛ افزایش تا ده ساعت فقط با رعایت شرط میانگین قانونی در بازه محاسبه مجاز است. این به معنی مجاز بودن درخواست روزانه ده ساعت از هر کارآموز نیست. ساعات آموزش در مدرسه حرفه‌ای و مسیرهای لازم میان مدرسه و شرکت طبق ماده ۱۵ BBiG در موارد مقرر به زمان آموزش محسوب می‌شوند و حضور در مدرسه نباید بدون محاسبه، به یک شیفت کامل دیگر افزوده شود.

مطابق ماده ۱۷ BBiG، کار اضافی فراتر از ساعت توافقی باید با پرداخت ویژه یا زمان آزاد معادل جبران شود. همچنین شرکت باید ابزار، مواد و منابع آموزشی لازم برای دوره و امتحان را مطابق ماده ۱۴ BBiG رایگان فراهم کند. اگر قرارداد می‌گوید «هر میزان اضافه‌کاری بدون دستمزد» یا «هزینه ابزار ضروری به‌عهده کارآموز است»، قبل از امضا از اتاق حرفه‌ای مربوط استعلام بگیرید.

مرخصی بزرگسالان: حداقل قانون فدرال ۲۴ روز کاری در هفته شش‌روزه است که برای یک برنامه منظم پنج‌روزه معادل ۲۰ روز کاری است؛ این دو عدد تضاد ندارند. قرارداد یا توافق صنفی ممکن است روزهای بیشتری بدهد. برای افراد زیر ۱۸ سال، حداقل مرخصی بر اساس سن در ابتدای سال تقویمی و ماده ۱۹ قانون حفاظت کار نوجوانان متفاوت است: زیر ۱۶ سال ۳۰، زیر ۱۷ سال ۲۷ و زیر ۱۸ سال ۲۵ روز در مبنای هفته شش‌روزه. مرخصی سال شروع یا پایان ممکن است به‌صورت نسبتی محاسبه شود.

برای مقایسه، ماده ۳ قانون مرخصی فدرال را ببینید و از کارفرما بخواهید مشخص کند عدد قرارداد «روزهای کاری واقعی» است یا «روزهای تقویمی کاری».

دوره آزمایشی و فسخ قرارداد؛ چه محدودیت‌هایی دارید؟

در آوسبیلدونگ دوگانه مشمول BBiG، دوره آزمایشی حداقل یک و حداکثر چهار ماه است (ماده ۲۰). در این دوره هر طرف می‌تواند بدون رعایت مهلت اخطار، قرارداد را فسخ کند؛ اما اعلام فسخ همچنان باید کتبی باشد و مقررات حمایتی لازم‌الاجرا رعایت شوند.

بعد از دوره آزمایشی، شرایط محدودتر است. مطابق ماده ۲۲ BBiG، هر یک از طرفین در صورت دلیل مهم می‌توانند بدون مهلت فسخ کنند. فقط کارآموز حق دارد با مهلت چهار هفته‌ای، زمانی که می‌خواهد آموزش حرفه‌ای را ترک کند یا حرفه دیگری بیاموزد، فسخ کند؛ کارفرما چنین حق فسخ عمومی چهار‌هفته‌ای ندارد. تغییر شرکت برای ادامه همان حرفه نیز با استناد صوری به «تغییر حرفه» راه مطمئنی نیست. درباره انتقال شرکت، از IHK/HWK مشاوره بگیرید یا در صورت امکان توافق پایان همکاری (Aufhebungsvertrag) انجام شود.

برای پرستاری مراقب باشید: دوره حرفه‌ای عمومی پرستاری تابع قانون جداگانه Pflegeberufegesetz (PflBG) است و دوره آزمایشی طبق ماده ۲۰ PflBG عموماً شش ماه است، مگر قواعد متفاوت توافق صنفی. به همین دلیل نباید قرارداد معتبر پرستاری را صرفاً به علت دوره آزمایشی شش‌ماهه با مقررات BBiG رد کرد.

بندهای خطرناک و نشانه‌های پیشنهاد غیرواقعی

علامت هشدار و مرجع پیگیری قبل از امضای قرارداد

علامت هشدار	چرا مهم است؟	اقدام درست
شرکت ناشناس و فقط ارتباط از طریق پیام‌رسان	نام فرد معرفی‌کننده، اثبات صلاحیت آموزشی یا محل واقعی دوره روشن نیست	نام حقوقی، نشانی، وب‌سایت، شماره ثبت و اتاق حرفه‌ای مسئول را جداگانه بررسی کنید؛ با شماره رسمی شرکت تماس بگیرید.
وظیفه فقط کار یدی بدون برنامه آموزشی	هدف آوسبیلدونگ آموزش حرفه است، نه تأمین نیروی کار ارزان بدون مربی	Ausbildungsplan، نام مربی و زمان کلاس‌ها را مطالبه کنید.
کارمزد اجباری «پیدا کردن قرارداد» از کارآموز	طبق ماده ۲۹۶a قانون SGB III دریافت دستمزد برای واسطه‌گری جای آوسبیلدونگ از متقاضی ممنوع است	هویت دریافت‌کننده و موضوع واقعی فاکتور را بررسی کنید؛ قبل از پرداخت به IHK یا مشاور حقوقی معتبر مراجعه کنید.
جریمه ثابت برای انصراف یا الزام پرداخت هزینه آموزش	مطابق ماده ۱۲ BBiG، توافق جریمه قراردادی و مطالبه جبران هزینه آموزش در قراردادهای مشمول این قانون در موارد مقرر باطل است	بند را با اتاق آموزش یا وکیل کار بررسی کنید؛ امضا نکنید تا وضعیت روشن شود.
اضافه‌کاری بدون ثبت یا جبران	ممکن است با ماده ۱۷ BBiG و قوانین ساعت کار تعارض داشته باشد	روش ثبت اضافه‌کاری و پرداخت یا مرخصی جایگزین را مکتوب دریافت کنید.
وعده «ویزای تضمینی» یا اخذ پول فوری بابت آن	تصمیم ویزا با مرجع آلمانی است، نه کارفرما یا واسطه	فقط از درگاه رسمی سفارت اقدام کنید و شرایط بازپرداخت هزینه خدمات را جدا بررسی کنید.

بر اساس ماده ۲۹۶a SGB III، دستمزد خدمات واسطه‌گری آوسبیلدونگ فقط می‌تواند از کارفرما مطالبه یا دریافت شود؛ این قاعده شامل اقدامات لازم برای آماده‌سازی و انجام واسطه‌گری نیز هست. بنابراین عنوانی مانند «مشاوره»، «رزومه» یا «بررسی صلاحیت» به‌تنهایی دریافت وجهی را که در واقع دستمزد واسطه‌گری است قانونی نمی‌کند. در هشدار رسمی دولت آلمان درباره واسطه‌ها نیز این محدودیت صریحاً آمده است.

در سایت کالسکه، صفحه قیمت‌ها برای مسیر آوسبیلدونگ مبلغ ۲٬۲۰۰ یورو به‌عنوان قیمت پیشنهادی مسیر نشان می‌دهد، اما همان صفحه تصریح می‌کند قانونی‌بودن خدمت و پرداخت‌کننده مجاز آن باید پیش از پیشنهاد و دریافت وجه بررسی شود. این مبلغ را کارمزد مجاز اخذ قرارداد از کارآموز یا هزینه رسمی آوسبیلدونگ تلقی نکنید. هر خدمت مستقل باید از نظر ماهیت، دریافت‌کننده، مبلغ و انطباق با مقررات آلمان جداگانه ارزیابی و مکتوب شود.

قرارداد آوسبیلدونگ پرستاری با دوره‌های شرکتی چه فرقی دارد؟

در مسیر پرستاری عمومی (Pflegefachfrau / Pflegefachmann / Pflegefachperson) قرارداد میان کارآموز و نهاد مسئول آموزش عملی بر اساس ماده ۱۶ قانون مشاغل پرستاری (PflBG) تنظیم می‌شود. باید نام حرفه، حوزه عملی انتخاب‌شده، برنامه آموزش در بیمارستان یا مراکز مراقبتی، مدرسه پرستاری، ساعت آموزش، حقوق، مرخصی و فسخ مشخص باشد.

برای پرستاری عمومی حرفه‌ای نباید شهریه آموزشی از کارآموز مطالبه شود و کارآموز حق دریافت حقوق متناسب دارد. این نکته در راهنمای وزارت بهداشت آلمان و ماده ۱۹ PflBG آمده است. جدول حداقل حقوق BBiG بالا را برای تعیین مبلغ قطعی قرارداد پرستاری استفاده نکنید؛ حقوق به نهاد آموزشی، توافق صنفی و مقررات حرفه بستگی دارد. همچنین قوانین دوره آزمایشی پرستاری متفاوت‌اند. برای شرایط مدرک تحصیلی، زبان و ویزا، راهنمای اختصاصی پرستاری کالسکه را ببینید.

چک‌لیست نهایی قبل از امضا و درخواست ویزا

1. شرکت را راستی‌آزمایی کنید: نام ثبت‌شده، آدرس واقعی، شماره تماس رسمی، عنوان حرفه و نهاد نظارتی IHK/HWK یا نهاد پرستاری را مشخص کنید.
2. نسخه کامل قرارداد را بگیرید: تمام صفحات، پیوست برنامه آموزشی، جدول حقوق سالانه و مقررات صنفی ارجاع‌شده را دریافت کنید.
3. سال شروع را با حداقل دستمزد درست مقایسه کنید: برای شروع ۲۰۲۶ یا ۲۰۲۷ از جدول متناظر همان سال استفاده کنید؛ استثناهای صنفی و حرفه‌ای را نیز بررسی کنید.
4. حقوق ناخالص، خالص و تمکن ویزا را جدا بنویسید: با مقررات رسمی تاریخ درخواست ویزا مقایسه کنید؛ کمبود احتمالی را قبل از تعهد مالی برآورد کنید.
5. کار و کلاس را تطبیق دهید: ساعات کار، Berufsschule، شیفت، اضافه‌کاری، رفت‌وآمد و مرخصی باید واقع‌گرایانه و منطبق با قانون باشند.
6. فسخ و دوره آزمایشی را بررسی کنید: برای BBiG یک تا چهار ماه؛ برای پرستاری عمومی طبق PflBG معمولاً شش ماه، با رعایت استثناهای قانونی.
7. هزینه‌های غیرعادی را متوقف کنید: جریمه فسخ، هزینه واگذاری جای آوسبیلدونگ، هزینه آموزش الزامی یا «ویزای تضمینی» را بدون بررسی مستقل نپذیرید.
8. برای پرونده خارج آلمان مدارک را یکسان نگه دارید: عنوان و تاریخ دوره در قرارداد، نامه مدرسه، درخواست ویزا و گذرنامه باید مطابقت داشته باشند.
9. بعد از انعقاد، ثبت قرارداد را پیگیری کنید: درباره ارسال قرارداد به اتاق یا مرجع حرفه‌ای مسئول و امکان دریافت تأیید ثبت سؤال کنید؛ پیش از شروع به بسته اطلاعات محل زندگی و بیمه نیز نیاز دارید.

اگر هدف شما آماده‌سازی مسیر آوسبیلدونگ از ارمنستان است، از خدمات آلمان کالسکه شروع کنید و قبل از پرداخت هر مبلغ، محدوده خدمت و پرداخت‌کننده قانونی را بررسی کنید. برای تعیین سطح زبان، مقایسه B1 و B2 برای آوسبیلدونگ مفید است. کالسکه صدور قرارداد، ویزا یا قبولی مرکز آموزش را تضمین نمی‌کند و خدمات هماهنگی جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی درباره اعتبار قرارداد نیست.

منابع رسمی و تاریخ بررسی

• قانون آموزش حرفه‌ای آلمان: ماده ۱۱، اجزای ضروری قرارداد
• BBiG ماده ۱۲: شروط باطل و جریمه قراردادی
• BBiG ماده ۱۷: حقوق و اضافه‌کاری
• BBiG ماده ۲۲: فسخ قرارداد آموزش حرفه‌ای
• اعلامیه رسمی حداقل حقوق برای شروع دوره در ۲۰۲۶
• اعلامیه رسمی حداقل حقوق برای شروع دوره در ۲۰۲۷
• دولت آلمان: ویزای آوسبیلدونگ و تمکن ۲۰۲۶
• SGB III ماده ۲۹۶a: ممنوعیت دریافت کارمزد واسطه‌گری آوسبیلدونگ از متقاضی
• DIHK: الگوی رسمی قرارداد آوسبیلدونگ
• قانون پرستاری آلمان: ماده ۱۶ قرارداد آموزش پرستاری
• قانون پرستاری آلمان: دوره آزمایشی متفاوت

آخرین بررسی: ۶ نوامبر ۲۰۲۶. مقررات قانونی، توافق صنفی، حداقل تمکن ویزا و شرایط ویژه حرفه‌ها ممکن است تغییر کنند. این راهنما بررسی عمومی قرارداد است، نه اعلام اعتبار قطعی یک قرارداد مشخص یا مشاوره فردی حقوق کار.